Nang hi le ci'n bang na ci dia? #01

1991 kum in suahtakna a ngah thak gam in in nuclear warheads (thau lutang) 1400 bang a gam ua a dingin luahsuk hi. USA gam leh Russia (tua hun lai in USSR) in leitung bup ukzawh, depzawh na dingin nuclear galvan hoih leh tampen neih ding kum sawm lom (decades) bangzah hiam a kidem lai tak un, hih suahtakna a ngah thak ah gam lutangpi (President) pan in super power gamte bang lo in, a lamdang pi khat in na hong sem hi. Tua gam President in a luahsuk nuclear weapons (galvan) khempeuh kuamah sawlloh (voluntarily)in nutsiat – tawpsan (gave up) ding hong khensat tiuteu mawk hi.

1991 kum December 16 ni in Kazakhstan in USSR (tu hun in Russia) gam pan in suahtakna hong tangko khia hi. Nur Sultan Nazarbagev pen tua suahtakna ngah thak gam i President masa pen a hihi. A ma'n galvan hoih mahmah leh a thupi mahmah tampi luahsuk hi. Tua a luahsuk nuclear galvan teng pen a nei suak hi leh, Kazakhstan gam in leitungah nuclear galvan hau pen a numbat 4 na hi ding hi. Nuclear warhead bekbek 1400, SS-18 intercontinental ballistic missiles bekbek 104, strategic bombers bekbek pen 14 bang luahsuk a hih manin tua galvan teng kigawm pen Britain, France leh China gam (3) teng i nuclear galvan kigawm sangin tamzaw lai hi. (tua hun in). USA in nuclear warhead pen 8000 bang nei a, Russia (USSA- tua lai in) in 12,000 bang nei hi. (1991 lai in). Hih gamte in nuclear galvan a neihna dingin sum tampi bei in a bawl uh ahihi. A taktak in bel Kazakhstan in zong tua nuclear galvan nei, a thahat a kiciamteh gamte i nung zui in om suak thei lua zen hi.

A hi zongin, President Nazarbayev in nuclear galvan hangin mipi thuakna, supnate nakpi tak in tel sinsen hi. 1949-1989 kikal sungin USSR in tuhun a Kazakhstan gam Palatinsk nuclear galvan sinna mun ah thautang 456 bang lawnkhia, saikuang (detonated) uhhi. Nuclear galvan pan in a khu, a zung (radiation) hangin cancer natna piang, leitang teng gu suak, mi cingilo a piang (birth effects), khanggui kizom natna tampi piang sak hi. Cossack minam tampi, 200,000 val bang mai muat in muat sak hi. Tua teng khempeuh President Nazarbayev in mit tawh mu in, tel mahmah hi. Tua hangin nuclear galvan in bitna leh daihna, hoihna a piangsak ding saingin supna, siatna piang sak zaw hi ci'nmu hi. Tua teng hangin 1992 kum ciangin Kazakhstan gam in a mau i luahsuk nuclear galvan khempeuh nutsiat (surrender) dingin hong khensat hi. Hih thu a zak ciangin Washington (USA) in lamdang salua in a mit gau liang hi. Moscow (Russia) leuleu in zong, a hi takpi mah diam ci'n a mitsit khum hi.

1994 kum December 05, ni ciangin Kazakhstan gam in Budapest Memorandum a kici nuclear galvante nutsiatna ding thukimna lai letmat thuh takpi uhhi. Kazakhstan gam in a mau neih sa (tua hun lai in leitung ah nuclear galvai a hau #4 na) nuclear galvan khempeuh a nutsiatna pen thuh kikna ( in return) a mau gam i bitna, gam sung leitang kipna leh daihna pen USA, USSR (Russia), Britain te in vaipuak lak sak ding cih thukimna zong a hihi.

1995 kum ciangin Kazakhstan gam sunga om nuclear galvan khempeuh pen ki la khia ta hi. Tua nuclear galvante pen Russian (USSR) gam ah a vek in kipuak a, kisu sia hi. Kazakhstan gam pen nuclear galvan nei sa gam kimlai, a galvan khempeuh uh nusia in nuclear galvan siang gam hong suak hi.

Galvan neihna in bitna, daihna leh hoihna a piak loh lam a thei mite in galvan neihloh pen gual lelhna in sanglo uhhi. Galvan neihloh hangin gualzawhna om zaw thei hi.

 March 27, 2026


Venezuela: Mihing bawl zawnna leh siatna

Venezuela: Mihing bawl zawnna leh siatna

January 03, 2026 ni in US in Venezuela President Nicholás Maduro a va mat zia uh pen "James Bond Movie" en mah kibang hi. A taktak a, a piang thu lah hi mawk in, USA gam i galsiamna pen, nasia taktak mawk mah hi cih ding lo buang omlo hi.

Venezuela gam pen South America khomualpi (continent) sung bek hilo in, leitung bup ah thautui (oil) a tamna pen gam khat in a kiciam teh a hihi. Democratic rule hun sung (1958-1995) sung kikal in a gam hauhna uh lim tak in zang thei uh a, thautui (oil) pan sum ngah tawh gam mipi tampi (mi khempeuh) phial in kham cih takin kham pikpek uhhi. (A uanggen te bangin nasep zong kullo in, an nek ding kikhom zo mahmah hi ci liang uhhi.)

1998 kum in Col. Hugo Chavez pen President ding in kitel hi. (Col. Chavez in a beisa hun-in ukna buluh (coup) ding nih vei hanciam ngei a, lawhsam in. A mah kiman na pi'n, hehpihna tawh mawhmai na kipia in kikhah khia kikhi).

1999 kum tak ciangin Chavez in gambup thukhunpi (constitution) pum khek a, socialism tawphah in gam uk kipan hi. Mipi neihsa khempeuh leh thautui (oil) company khempeuh kumpi neihsa (nationalized) suah in, kumpi sum neihsa teng mipi tungah hawm kik na tawh mipi mai et hi. A hizong in President Hugo Chavez i socialism lawh sam dikdek hi. Mipi in a mah deih nawnlo uhhi.

2006 kum in President George W. Bush in Venezuela gam pen sumbawlna khak (economic sanction bawl khum hi. Kum 2013 in President Hugo Chavez pen cancer natna tawh a sih khit ciangin a ma zalaih pen Nicholás Maduro leh a pawl Ulian teng, tua hun lai a US President Barack Obama in zong zin leh vakna, a neih le lamte uh khak tan sak hi. 2017 kum in President Trump (1) in Venezuela pen galtha tawh nawk ding aw ging khia sak ngei hi. 2020 kum tak ciangin President Maduro pen "khamtheih zatui hawmthang- Narco terrorism" ci in a man zo penpen US $50 million piak dingin tangko uhhi. 2026 January 3 ni in USA in Venezuelan President Nicholás Maduro hing mat uhhi.

USA in Venezuela gam a etlahna thu:

-       Thautui (oil) hang: Leitung ah thautui (oil) a tam zat penpen gam in USA a hihi. Tua thautui (oil) pen USA in gamdang pen a puaklut (import) vive a hihi. OPEC (Organization of Petroleum Exporting Countries) a kici Middle East gamte leh Russia in leitung gam ah thautui (oil) tam a zuak penpente a hihi. Russia gam pan in lah USA in thautui lei nawnlo, OPEC gam pan in lah a puaklut (import) na ding lampi sau leh tariff tam a hih manin, USA gam tawh a nai penpen Venezuela gam pen USA a dingin a mit la pen gam a hihi.

-       Huzaapna (influence) hang: USA gam makaite lungtang sungah North leh South America pen USA gam in huzaap (influence) den ding cih lungsim om hi. Khomualpi (continent) dang, Europe, Asia lam pan in America continent ah thu a neih khum ding pen USA in phal hetlo hi. Sum bawl pai bawl, kizopna leh gal vai sa vai ah USA tawh kizom lo in, continent dang tawh kizop ding pen USA in phal zolo hi. (USA a dingin security zong paulap thei uhhi.)

Venezuela President Maduro kimatna hangin a gam mite thukkikna

-       Venezuela Vice President Delcy Rodriguez in President Maduro pen "nungta hi- proof of life" cih hong lak khia un ci hi.

-       Venezuela Foreign Minister Yvan Gi in "UN Security Council" pen a phamawh (emergency) in sam ding ci hi

-       Tua kawmkal ah a langpang pawl Nobel Peace Prize laureate Maria Corina Machado in bel "suahtakna hun nuam- freedom of hour" ci in zawhna dialkhai tawh lawm uhhi.

Gamdang mite thuk kikna

-       A gam veng Columbia President Gustavo Petro in bel gambel – refugee hong luanlut lohna ding kiveng kul hi ci hi.

-       Russia in Venezuela President Maduro leh a zi pen a manlang in khah khia un ci in US tungah gen hi. (Venezuela leh Russia in Hugo Chavez hun lai pek in galvan zuak leh leina dingin $3 billions man ding thukimna nei uhhi. Tua banah thautui tawh kisai in zong thukimna lianpi nei uhhi.)

-       China in US pen leitungbup thukhen mang (the world's judge) leh police bangin a gamtat dik lo hi, Venezuela gam i thuneihna zahtak sak ding kisam hi ci. (China in Venezuela gam ah Telecommunication a hi zongin, infrastructure a ding a hi zongin $ billion tampi tak invest hi.)

-       Cuba in US galsim na pen a khial galdona -criminal attack ci.

-       Iran in UN thu guipi palsat in gam khat i thuneihna bawhsiatna hi ci hi.

-       EU in "thu dam in – gal bawllo in" nasep ding hoih hi ci.

-       Italy PM Meloni in bel "gamtatna man- legitimate ci hi.

-       Brazil leh Mexico in US gamtatna mawh paih hi.

-       UN spokesperson in, thusia lianpi tun thei ding hi ci.

-       South Africa in US gamtakna mawh paih hi.

-       A dang zong tampi om lai hi.

Venezuela President Nicholas Maduro leh a zi pen January 05, 2026 (Monday) ni teh U.S Districk Court, southern NY ah thusitna thuak ding uhhi. (Tulai tak January 3-4, 2026 sung in New York khua sung thong ah kikhum phot hi)

 

US kumpi in Venezuela President leh a zi a matna dingun vanleng 150 bang zang uh kici hi.