Hiam gamtatna ( Terrorism)

By Tual Khan Suan ( Suanpi)

“Muh dahna pen muh dahna mah tawh thu hoih suak theilo in, itna tawh thu hoih suak thei bek hi.” Buddha.

September 11,2001 ni a USA gam New York khuapi a om World Trade Center building, Muslim biakna bia Osma Bin Laden makaih Al-Qaeda pawlpi pan hiam gamtat mi ( terrorists) te in Vanleng ( airplane) kawikaih ( hijacked) in a suksiat uh ciangin tuhun leitungah “ terrorism” cih kammal hong laang mahmah hi. USA kumpi a sem G. W. Bush khawnbawl upa pawl ( administration) in zong “ hiam gamtatna gal ( war on terrorism)” cih kammal zangin leitung ah tangko uh a, Al-Qaeda pawlpi mite om na mun khempeuh gulhik cil geh in zon cihtak zong pah uh hi. Tua banga hiam gamtatna ( terrorism) pen tuhun a kipan hi lo hi. Leitung tangthu tawm en kik leng; 1931 February 21 kum a Peru gam Arequipa khuapi a Byron Rickards in meithal ( arms) tawh a deih ngetna, September12, 1948 kum a Greek te i T.A.E Vanleng (Airlines plane) communist panpih mi ( 6) in Yugoslavia gam a khualzin ding sangnau pang te a kawikaih ( hijacked) na, 1960’s kum pawl a Israel gam thong sunga a om Palestinian mite a khak khiat ding deihna tawh Israel gammi Olympic a kimawl dingte Palestinian gammi te in a kawikaihna te uh gen kei leng zong leitungah a ciamteh tak vanleng kawikaihna pen tam mah mah khin zo hi. A hizongin tua bang thu piangte hih mun ah i gelh kik kei ding hi.

Pasian maw Sesum (More Money Than GOD)

By Tual Khan Suan (Suanpi)

Newspaper lui ka lemlem leh nimit 19 February,2007 ni a USA Today newspaper sungah USA gamsung Virginia gamke St. Jude Catholic biakinn a sem Roman Catholic ( RC) Diecese Rodis in biak inn neihsa sum US $ 600,000 ( tul za guk) a nek gukna hangin thu khenzum ah thu sitna a thuakna ka sim kha hi. Hih bang thu kasim lai in ka lungsim ngaihsutna ah mihing tampi te’n Pasian sangin sum thupi sak zawkna leh midang te’n hong mu kei, hong thei kei tah ci’n Pasian deih loh na hoihlo tampi a kisep ngamna hong phawk sak kik hi. Pasian ih mut kal cih bang a om sam loh hangin Pasian om lam i phawk khak loh hun tam pha mahmah hi.

Zomi leh Politik

Agelh: Tual Khan Suan (Suanpi)

Thu patna

Mihing khempeuh tawh a kipelh thei hetlo leitung ah thu nam nih om a, tua te in biakna ( Religion) leh gam leh nam vai( Politics) a hihi. Tua thute pen mihingte in a deih in a deih kei zong, a sem in a sem kei zong i nisim nuntakna tawh kikhen khia theilo a, mihing bang a ci leh sa tawh i nuntak sung teng tua thu namnih te in ei hong khihcip den hi. Pasian in mi masa pen a hi, Adam a piansak cil in a mah a thupiakte zui ding leh zahtak ding ( Biakna) leh Eden huan sungah vaihawmna a nei ding ( politics) a hi nam nih tawh thupiakna na nei pah hi. Lam khat pan cileng, mihing te i piancil a kipan in tua thu namnih tawh a kipelh theilo ding a Pasian in a hong bawl i hihi.Mihing te pilna zui in kammal zatzia zong hong kikhel to zel a hong piangsak pa zahtakna pen Biakna ki ci in, leitung ci leh sa vai hawmna pen politik ( politics) cin hong kizang to hi.Biakna pen kha thu leh sih khit ciang ding thu tawh kisai zaw a, politik pen leitung ci leh sa a i nuntak hunsung a i nisim vai dingte tawh kisai zaw hi.

Mihing Hamphatnate Khuavannuai Tangkona

Mihing Hamphatnate Khuavannuai Tangkona
(Universal Declaration of Human Rights )

A tei khia: Tual Khan Suan
Proof-reading: Rev. Khup Za Go


1948 December 10 ni in United Nations General Assembly in France gam Paris khuapi ah Mihing hamphatnate khuavannuai tangkona (UDHR) thuguipite pulakna leh kipsakna nei uhhi. Tua thuguipite tangkonna laimal a kicingin a nung ah kikoih hi.

Mihingte khang tangthu a kiciamteh ding hih thuguipite tangkona a kineih khit ciangin United Nations General Assembly (UNGA) in UN kipawlna kihel gam khempeuh tungah hih tangkona sunga kigelh laimalte a mau gamtek a mipite in a theih leh a telna ding, kideidanna om hetlo in a mau ukna nuai a om gammite in, siamsinna sang leh mun khempeuh ah a kihawm zakna ding, kihilhna ding, a kimuh theihna ding takna ding leh a khiatna te hilhcianna dingin ngetna nei hi

Mihing Hamphatna Khutzat bulpi

Tual Khan Suan

Mihing hamphatna (human rights) i cih in bang hiam?

Hamphatna ( rights = hamphatna cin kizang hi.) i cih in ngah theihna, sep theihna, neih theihnate ahihi.Tua hamphatna te i zatna ah midang te hamphatna sukha lo ding (or) khaktan lo ding ciang bek zang thei ding hi. Cih nopna in mikhat i hamphatna dingah midang te in mawhpuak na nei hi.

Hamphatna in mihingte kisapna zui in kikhen khia thei hi. Tua kisapna i cihpen nopsakna, hauhsakna leh nuntakna ding a, a lo theilo a kisam te ahihi. Nang pen gam khat sunga teng mihing khat na hihmanin na ngah dinga kilawm hamphatna te ngah theihna na nei hi. A hih keileh thukham (Law = thukham ci'n kizanghi.) zui in na ngen thei hi.

“A That leh A Aai” thului’ (article) review na.

Thupatna

Sialtang Gravity Flow Water Supply Project kibawl zawh kum 30 bang, khang khat mah hong sawtta aa, khangthak te’n hih UNICEF huhna tawh Tedim khua tuilakna thu a thei tamlo ding hi. Mailam-ah a thu kicingin at ding kong hanciam lai ding hi. Kei pen “A THAT PA’ lah hi keng, “A AAI PA” lah hi keng, “A LUZANGCIP PAN A MEIBUL DONG ASA SEMPA” ka hihi. Nakzang lei (Bailey Bridge) construction ah A.E work charge ka sep laitak, 1979 kum June kha pawl-in, Rural Water Supply Division pan U Saw Oo leh U Hla Thein Oo Sialtang tui lak nading, UN khawmpi aa submit ding feasibility survey hong bawl lai-in, kei zong survey ka bawlpih hi. 1979 kum bei kuan lam-in R.W.S.D zum-ah Asst. Engineer work charge nasep ka ngah hi. Tua hun a kipan Sialtang tuivai ulian uneu, gamdang expert te Tedim aa pai sim-in, counterpart in ka zui den hi. 1981 kum-in Mr. R. Marinshaw tawh detail survey leh design ka bawl khawm uh hi. 1983 kum, May kha-in, UNICEF Rangoon, Water Supply and Environmental Sanitation Section ah, Project Assistant nasep ka ngah aa, Mr. R Marinshaw tawh Sialtang Project construction a patna pan, a zawh dong phial ka sem khawm ngekngek uh hi.

SPDC I NATIONAL CONVENTION pan kigelh Kawlgam thu khunpi tawh kisai muhna:

SPDC I NATIONAL CONVENTION pan kigelh Kawlgam thu khunpi tawh kisai muhna:
By Tual Khan Suan

(Adopted by the National Convention)
Chapter (I)
(1) (b)na “ Gam min pen Pyidawngsu Thamada Myanmar Naing-Ngan Daw” kici ding hi; (the State shall be known as Pyidaungsu Thamada Myanmar Naing-Ngan Daw) leh (c)na “Gam pen minam tuamtuamte kipawl khawm in a kilam khawm a hihi” (The State is a nation wherein various national races make their homes together) pen thu kizom hi a, numbat (c)na bulphuh a gam kilam khia ding hi zaw hi. Amau(SPDC) te’n Kawlgam sungah minam (race) tuamtuam teng khawm a hih lam theihpihna (recognization) nei uh hi. Tua theihpihna a piakna uah, Kawlgam sungah minam (race) nam (135) val bang om hi ci’n tangko uh hi. Tua a hihman in minam tampi kigawm khawmna gam ( nations-state) gam khat ah kilemna a omna ding leh gam a kipkhona ding a kilawm kituak pen gam lam khiat zia in Federal system a hihi. Kawlpau a “Pyidawngsu” cih kammal pen mangpau in “ federal” hi ci’n a kilet khiat hangin SPDC te zat “Pyidawnsu” khiatna leh deihna pen “ Unitary system” gam lamkhiat zia hi a, Federal system hilo hi. Leitung ah minam khat bulphuh a gam kilam khiat gamte sung pan Japan gam bangah “ Unitary System” a zat uh pen haksatna leh buaina omlo hi. A hizongin minam tamna gam (multi-nation state) a hi India , Switzerland , USA te ah “ Unitary System” tawh gam kilam khia zolo a, “ Federal system” bek tawh kilemna leh gam kipkhona ding na kisem thei hi. Tua bang a minam tamna gam a hi Kawlgam ah zong “1947 kum a thukhunpi kigelhna a kizang Pyidawngsu cih kizang Unitary system tawh kilam khia gam sungah kilemna om tuan lo dinga, Federal system bek a kilawm pen a hihi.